thai-business-registration

Thai Business Registration — Decision Tree

Mistake ที่ที่ปรึกษามือใหม่ทำบ่อยที่สุด: แนะนำ "จดบริษัทเลย" ทุกเคส. จริงๆ ลูกค้าที่รายได้ปีแรก 800k-1.6M ควรอยู่ ทะเบียนพาณิชย์ (sole proprietorship) — ประหยัดค่าทำบัญชี + ผู้สอบบัญชี 60-80k/ปี.

thai-business-registration ให้ Claude เดิน decision tree ตาม revenue, จำนวนหุ้นส่วน, และความต้องการ limited liability.

เมื่อ Claude เห็นคำขอแบบนี้

จดบริษัทดีไหม รายได้ปีนี้จะแตะ 1.6M ทำคนเดียว
ตั้งร้านอาหารกับเพื่อน 2 คน คนละทุน 800k — รูปแบบไหนเหมาะ
อยากได้ BOI exemption ตอน export — เริ่มยังไง

Decision tree

                     ┌──────────────────────────┐
                     │ Q1: หุ้นส่วน 1 คน หรือมากกว่า │
                     └────────────┬─────────────┘
                                  │
                  ┌───────────────┼────────────────┐
                  │                                │
              คนเดียว                          2+ คน
                  │                                │
                  ▼                                ▼
        ┌──────────────────┐               ┌───────────────────┐
        │ Q2A: รายได้/ปี    │               │ Q2B: ต้องการ      │
        │  ≤ 1.8M?         │               │ limited liability? │
        └─────┬────────────┘               └───────┬───────────┘
              │                                    │
        ┌─────┴─────┐                       ┌──────┴──────┐
       Yes          No                     No           Yes
        │           │                       │             │
        ▼           ▼                       ▼             ▼
  ทะเบียนพาณิชย์   บริษัทจำกัด                  หจก.       บริษัทจำกัด
  (sole prop)    (Co., Ltd.)              (limited      (Co., Ltd.
                                          partnership)   2+ shareholders)

  *** ถ้าได้สิทธิ BOI (ส่งออก / tech / R&D) → บริษัทจำกัด + ยื่น BOI แยก

ประเภทธุรกิจในไทย — comparison table

| ประเภท | จดที่ | ทุนขั้นต่ำ | Liability | ภาระบัญชี | VAT trigger | Tax rate | |---|---|---|---|---|---|---| | ทะเบียนพาณิชย์ (sole prop) | สำนักงานเขต/อบต. | 0 | unlimited | บัญชีรายรับรายจ่ายอย่างง่าย | 1.8M | PIT (5-35% step) | | ห้างหุ้นส่วนสามัญ (ไม่จดทะเบียน) | ไม่ต้องจด | 0 | unlimited ทุกหุ้นส่วน | ไม่บังคับ | 1.8M | PIT (each partner) | | ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล | DBD | 0 | unlimited managing + limited silent | บัญชีตรวจสอบ | 1.8M | CIT 0/15/20% (SME tier) | | ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.) | DBD | 0 | limited (silent partners) | บัญชีตรวจสอบ | 1.8M | CIT 0/15/20% | | บริษัทจำกัด (Co., Ltd.) | DBD | 5,000 จดทะเบียน (paid-up ≥25%) | limited | บัญชีตรวจสอบ + audit | 1.8M | CIT 0/15/20% (SME) | | บริษัท + BOI | BOI | ตาม activity | limited | + BOI report | 1.8M | tax holiday 3-13 ปี | | Foreign-owned (FBL/BOI) | DBA/BOI | ตาม activity | limited | + report + work permit | 1.8M | varies |

ขั้นตอน

1. เก็บ input
2. จำนวนหุ้นส่วน
3. รายได้คาดการณ์ปีแรก/2 ปี
4. ต้องการ limited liability ไหม
5. ส่งออกหรือมี R&D / tech / target BOI หรือไม่
6. คาดจ้างพนักงานปีแรกกี่คน

1. เดิน decision tree

1. ตอบด้วย recommendation ที่ชี้ตัดสินใจ + เหตุผล
2. ระบุ "ทำไม ไม่จดบริษัท" หรือ "ทำไม จด"
3. flag triggers ที่จะมาในอนาคต (VAT 1.8M, ออกจาก SME tier 30M)
4. คาด cost ของแต่ละ structure (ค่าจดทะเบียน, accounting, audit)

ตัวอย่าง

Input

จดบริษัทดีไหม ทำธุรกิจขายของออนไลน์คนเดียว
รายได้ปีนี้คาดว่าแตะ 1.6M ปีหน้าตั้งเป้า 3M
ไม่ได้จ้างใคร ทำเองทั้งหมด

Output (sample)

แนะนำ: **ตอนนี้ทะเบียนพาณิชย์ (sole prop)** — แต่เตรียมข้อมูลให้พร้อมจดบริษัทตอนปีหน้า

ที่มา:
1. รายได้ปีนี้ 1.6M ยังไม่ถึง VAT trigger 1.8M — ไม่ต้องยื่น ภพ.30 รายเดือน
2. คนเดียว ไม่มีหุ้นส่วน — ไม่จำเป็นต้อง limit liability ผ่านนิติบุคคล
3. ภาระบัญชีถูกกว่ามาก:
   - sole prop: เก็บใบเสร็จ + บัญชีรายรับรายจ่าย ~6,000-12,000฿/ปี (DIY หรือ outsource เล็ก)
   - Co., Ltd.: ต้องมีผู้สอบบัญชี + auditor → 40,000-80,000฿/ปี
4. รายได้ปีนี้ 1.6M ในฐานะ sole prop เสีย PIT (เลือก method "หักค่าใช้จ่ายเหมา 60%" ได้ถ้าธุรกิจซื้อมาขายไป) — net taxable ~640k → PIT ประมาณ 15-25k. ใกล้เคียง CIT ที่ 15% บน 300k = 45k

แต่ปีหน้า (3M) จะ trigger:
- ★ VAT registration บังคับ (>1.8M) → start ก้าวเข้า ภพ.30 รายเดือน
- ★ CIT tier ที่ 3M จะใกล้ 15% upper bound — เริ่มมีเหตุผลจดบริษัท

แผนเชิงปฏิบัติ:
1. ปีนี้: คงเป็น sole prop, เริ่มเก็บใบกำกับภาษีของ supplier (เผื่อจะขึ้น VAT ปีหน้าได้ใช้เป็น VAT input credit)
2. Q3 ปีนี้: ติดต่อสำนักงานบัญชีคุยเรื่องโครงสร้างปีหน้า
3. Q1 ปีหน้า: ยื่นจดบริษัทถ้า revenue trend ยืนยัน

ข้อแม้ (ที่ต้องเฝ้า):
- ★ ถ้ามีลูกค้ารายใหญ่ B2B 1-2 ราย — บริษัทจำกัดอาจดูน่าเชื่อถือกว่า sole prop. weigh trade-off
- ★ ถ้า product เป็น category ที่ต้อง อย./TISI (cosmetic, food, electronics) — จดทะเบียน อย. ในนาม sole prop ได้ แต่บางหมวด นิติบุคคลผ่านง่ายกว่า

VAT trigger — สำคัญที่สุด

1.8M฿/ปี — รายได้รวม VAT-able (ไม่นับ exempt sales)

เมื่อ trigger:
  - ยื่น ภ.อ.01 ภายใน 30 วันที่เกิน
  - เริ่มออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้า (VAT 7%)
  - ยื่น ภพ.30 ทุกเดือน (วันที่ 15 ของเดือนถัดไป)
  - ขอ VAT input credit จากใบกำกับ supplier

Common mistakes

• จดบริษัทตั้งแต่ revenue 500k — เปลือง 60-80k/ปี ค่าตรวจสอบบัญชี
• ใช้ "ห้างหุ้นส่วนสามัญ" (ไม่จดทะเบียน) คิดว่าง่าย — จริงๆ liability เต็มของทุกหุ้นส่วน ไม่มี separation
• BOI ขอตอน revenue 5M ทั้งที่เพิ่งเริ่ม — BOI สมัครได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มกิจกรรม
• ลืม VAT trigger 1.8M — สรรพากรเรียกย้อนหลังถ้าไม่ยื่น

ขอบเขต

• ไม่ครอบ Foreign Business License (FBL) / Foreign Business Operation — ต้องคุยทนายเฉพาะ
• ไม่ครอบ Partnership Investment Conditions (PIC, FBA) — กฎหมายเฉพาะ
• ไม่ทำขั้นตอน BOI application — ขั้นนี้ต้องเขียน application+ feasibility study

แหล่งอ้างอิง

• DBD — Companies Registration: dbd.go.th
• กรมสรรพากร — VAT: rd.go.th/268.html
• กรมสรรพากร — บุคคลธรรมดา (PIT): rd.go.th/272.html
• BOI — Investment Promotion: boi.go.th
• SSO — บังคับเข้าระบบเมื่อจ้างพนักงาน 1+ คน